Wat helpt bij overprikkelde hersenen na COVID?
Geluid komt te hard binnen. Licht is te fel. Een gesprek met twee mensen tegelijk lukt niet meer, en na een bezoek aan de supermarkt ben je de rest van de dag uitgeschakeld. Veel mensen beschrijven ook een onrust of angst in het lijf, “terwijl je met je verstand denkt: waar gaat dit over?” Vaak zijn de klachten ’s ochtends het hevigst.
Als je dit herkent, ben je niet gek en stel je je niet aan. Overprikkeling is een van de meest voorkomende en meest onderschatte klachten van het post-COVID-syndroom. Op deze pagina lees ik je door wat er in je hersenen gebeurt, wat er volgens de huidige kennis helpt (álle opties, niet alleen de mijne) en wat je deze week al zelf kunt doen.
Wat er in je hersenen gebeurt
Gezonde hersenen filteren voortdurend. Van alle prikkels die binnenkomen (geluid, licht, beweging, informatie, emoties) bereikt maar een fractie je bewuste aandacht. Na COVID kan dit filtersysteem ontregeld raken: het stresssysteem blijft in een verhoogde staat van paraatheid staan (verhoogde arousal), waardoor prikkels ongefilterd binnenkomen en je zenuwstelsel sneller alarm slaat dan nodig is.
Dat verklaart drie dingen die veel mensen verwarren: waarom je moe wordt van dingen die vroeger moeiteloos gingen (filteren kost nu bewuste energie), waarom je lichaam angst of onrust voelt zonder aanwijsbare reden (het alarmsysteem staat te scherp afgesteld), en waarom “gewoon doorzetten” de klachten verergert in plaats van traint. Overprikkeling is geen karakterzwakte en geen psychisch probleem. Het is een ontregeld filter- en alarmsysteem, en een ontregeld systeem kan opnieuw leren reguleren. Een bredere uitleg vind je op de pagina Overprikkeld brein: symptomen, oorzaken en wat écht helpt.
Wat helpt volgens de huidige kennis
Eerlijkheid vooraf: dé bewezen behandeling voor post-COVID-overprikkeling bestaat nog niet. De Nederlandse behandelrichtlijn zegt zelf dat het wetenschappelijk bewijs voor alle interventies nog schaars is. Wat er wél is, is een breed gedragen aanpak in stappen, en die beschrijf ik hier volledig.
1. Begrijpen wat er gebeurt (psycho-educatie)
De richtlijn zet dit bewust op de eerste plaats. Wie snapt dat de klachten voortkomen uit een ontregeld stresssysteem, en niet uit blijvende schade of “aanstellen”, stopt met vechten tegen het eigen lijf. Dat alleen al verlaagt de alarmstand.
2. Energie- en prikkelmanagement, meestal via een ergotherapeut
Bij klachten die langer dan drie maanden aanhouden adviseert de richtlijn ergotherapie: je dag indelen op wat je systeem aankan (pacing), prikkels doseren in plaats van volledig vermijden, en activiteiten stap voor stap opbouwen. Doseren is hier het sleutelwoord. Totale prikkelvermijding voelt logisch maar houdt de overgevoeligheid in stand, terwijl te veel prikkels je systeem telkens opnieuw laten crashen. Ergotherapie wordt in Nederland vergoed vanuit de basisverzekering (tot 10 uur per kalenderjaar; het eigen risico geldt, controleer je polis).
3. Het stresssysteem zelf tot rust brengen
Slaapherstel, ademhalingsoefeningen, ontspanningstraining en rustige beweging in een prikkelarme omgeving (wandelen, bij voorkeur ’s ochtends) verlagen de fysiologische alarmstand. Dit is geen wellness-advies maar stressfysiologie: een zenuwstelsel dat regelmatig veiligheid ervaart, stelt zijn filter geleidelijk bij.
4. Aanvullende therapie gericht op arousal-regulatie: ReAttach
In mijn praktijk combineer ik ergotherapie met ReAttach: een kortdurende, niet-belastende therapie die de informatie- en prikkelverwerking traint terwijl het arousal-niveau actief gereguleerd wordt. Dat maakt het juist geschikt voor mensen die voor praten-therapieën nog te overprikkeld zijn. Ook hier ben ik eerlijk over het bewijs: ReAttach is veelbelovend en het onderzoek loopt. Zelf publiceerde ik in 2025 samen met prof. dr. Aida Mehrad (Universitat Internacional de Catalunya) een onderzoeksprotocol naar ReAttach bij aanhoudende hersenschuddingsklachten, een klachtenbeeld dat sterk overlapt met post-COVID-overprikkeling. In ruim dertig jaar neurorevalidatie heb ik geen methode gezien die overprikkelde mensen zó snel weer grip geeft, en precies daarom onderzoek ik het.
5. Verdere stappen als herstel uitblijft
Bij psychosociale knelpunten: POH-ggz of eerstelijnspsycholoog. Bij uitblijvend herstel: verwijzing naar revalidatiearts, neuropsycholoog of neuroloog. Een goede behandelaar kent de grenzen van zijn vak en verwijst op tijd door, en dat geldt ook voor mij.
Wat je deze week al kunt doen
Mijn vader zei: het gaat niet om wat mensen zeggen, maar om wat mensen doen. Daarom geen theorie, maar vijf acties:
- Begin je dag met een korte wandeling voordat de prikkels beginnen: veel mensen met post-COVID merken dat dit “de scherpe randen eraf haalt”, zeker bij ochtendonrust.
- Werk in blokken van maximaal 15 minuten met een prikkelpauze ertussen: ogen dicht, geen telefoon, geen geluid.
- Plan je dag vooraf en wissel af: één inspannende activiteit, dan één rustmoment. Dus niet eerst alles doen en daarna instorten (de “boom-bust-cyclus”).
- Doseer in plaats van vermijd: kies één prikkelsituatie per dag die je bewust kort opzoekt en op tijd weer verlaat. Kort en geslaagd is de norm, niet lang en uitgeput.
- Zeg tegen jezelf: “ik voel me nú niet goed, straks is het anders.” Klachten golven. Wie dat weet, raakt niet in paniek van een slechte ochtend, en paniek is precies de brandstof die het alarmsysteem niet nodig heeft.
De helende kracht heb je zelf. Mijn werk is die kracht activeren, niet overnemen.
Wanneer hulp zoeken?
Duren je klachten langer dan drie maanden en beperken ze je dagelijks functioneren (werk, gezin, sociale contacten), dan is dat het moment voor professionele begeleiding. Niet omdat je gefaald hebt, maar omdat een ontregeld systeem sneller herstelt met een gestructureerd plan en iemand die het proces bewaakt.
In mijn praktijk in Kollum (Friesland), en deels online, begeleid ik mensen met post-COVID, burn-out en hersenschuddingsklachten met een combinatie van ergotherapie en ReAttach. Een kennismakingsgesprek is vrijblijvend; daarin bepalen we samen of dit bij jouw situatie past.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt overprikkeling na COVID?
Dat verschilt sterk per persoon: bij een deel nemen de klachten binnen maanden af, bij anderen houden ze langer aan. De richtlijn adviseert professionele begeleiding zodra klachten langer dan drie maanden duren en het dagelijks functioneren beperken. Belangrijk: aanhoudende klachten betekenen niet dat herstel onmogelijk is. Het herstelproces verloopt vrijwel altijd geleidelijk en in golven.
Is overprikkeling na COVID psychisch?
Nee. Overprikkeling komt voort uit een ontregeld filter- en stresssysteem in de hersenen. Wel kunnen angst en somberheid de klachten versterken, want het alarmsysteem staat immers al scherp. Daarom werkt een aanpak die lichaam en stressfysiologie als startpunt neemt vaak beter dan alleen praten.
Moet ik prikkels vermijden of juist opzoeken?
Geen van beide extremen. Volledige vermijding houdt de overgevoeligheid in stand; te veel prikkels laten je systeem crashen. De kunst is doseren: korte, geplande blootstelling met herstel erna, in kleine stappen opgebouwd.
Wat doet een ergotherapeut bij post-COVID?
Een ergotherapeut helpt je je energie en prikkels over de dag te verdelen (pacing), leert je compensatiestrategieën voor concentratie- en geheugenproblemen en bouwt activiteiten stapsgewijs met je op. Ergotherapie wordt vergoed vanuit de basisverzekering, tot 10 uur per kalenderjaar (eigen risico geldt).
Wat is ReAttach en is het bewezen effectief?
ReAttach is een kortdurende therapie die de prikkel- en informatieverwerking traint terwijl het spanningsniveau (arousal) actief laag wordt gehouden. Het is niet-belastend: je hoeft niet uitgebreid over problemen te praten, wat het geschikt maakt voor mensen die daarvoor te overprikkeld zijn. Het onderzoek naar ReAttach loopt; er zijn veelbelovende eerste studies en ik draag daar met eigen wetenschappelijk onderzoek aan bij. Ik zet ReAttach in als aanvulling op de richtlijnzorg, niet als vervanging.
Wordt de behandeling vergoed?
Ergotherapie: ja, vanuit de basisverzekering tot 10 uur per kalenderjaar (eigen risico geldt). Voor ReAttach verschilt dit per zorgverzekeraar en polis; neem contact op, dan kijken we samen naar de mogelijkheden in jouw situatie.
Kan ik ook online terecht?
Ja. Een deel van de begeleiding, waaronder psycho-educatie en energiemanagement, kan online. Woon je buiten Friesland, neem dan contact op om te bespreken wat op afstand mogelijk is.
